Malarstwo w liczbach

 

ponad 120 fresków

odkryto w Katedrze, wykonanych w stylu bizantyjsko-koptyjskim, techniką tempery na suchym tynku.

 

ok. 200 inskrypcji

w językach greckim, koptyjskim i nubijskim.

 

62 malowidła

z Katedry w Faras znajduje się obecnie w Polsce.

Malarstwo

Odkrycie wczesno chrześcijańskiej katedry z dobrze zachowanymi malowidłami ściennymi okrzyknięto „cudem z Faras”. Został odsłonięty zapomniany rozdział w historii sztuki – średniowieczne malarstwo chrześcijańskiej Nubii, o którym dotąd wiedziano niewiele.

Malowidła przetrwały w dobrym stanie dzięki pustynnemu piaskowi, nanoszonemu przez wiatr, stopniowo wypełniającemu wnętrze opuszczonej przez wiernych świątyni, której solidne mury wykorzystali arabscy budowniczowie jako fundament warownej budowli.

Ponad 120 malowideł zachowało się aż na czterech warstwach tynku. Najstarsze wizerunki pochodzą z VIII wieku i prawdopodobnie są dziełem sprowadzonych z Egiptu koptyjskich mnichów. Charakteryzuje je prostota i oszczędność środków wyrazu. Wśród przedstawień przeważają pojedyncze wizerunki Chrystusa, Marii, aniołów i świętych.

Malowidła zostały wykonane techniką tempery na suchym tynku, farbami na bazie ochry i innych naturalnych barwników występujących na pustynnych terenach Doliny Nilu. Paleta barw tych najstarszych przedstawień jest bardzo skromna, ograniczona do kilku odcieni ochry, naturalnego barwnika powszechnie występującego na pustynnych terenach w dolinie Nilu, a także bieli, czerni i fioletowej purpury.

Równie skromny jest repertuar: zaskakuje niewielka liczba scen narracyjnych ukazujących wydarzenia ze Starego i Nowego Testamentu. Dominują pojedyncze, frontalne wizerunki osób boskich i świętych: Chrystusa, Marii, aniołów, świętych biskupów, wojowników i pustelników. Ich postacie, często nadnaturalnej wielkości, są nieruchome, ujęte wyraźną czarną linią konturu, ich twarze są mało zindywidualizowane, potraktowane schematycznie. Szeroko otwarte, nienaturalnie duże oczy świętych patrzą przed siebie nadając obliczom uduchowiony wygląd.

Rozkwit malarstwa w Faras przypada na X i XI wiek. Ściany katedry ozdabiają wówczas nubijscy artyści, którzy na bazie bizantyjskich wzorców wypracowują własny styl. Paleta barw poszerza się, dominują ciepłe żółcienie, brązy i czerwienie. Do wizerunków świętych dołączają portrety królów i biskupów. Postaci ujęte są realistycznie, z dużą dbałością o szczegóły, takie jak odcień karnacji, detale strojów czy insygnia władzy. Najsłynniejszym malowidłem z tego okresu jest monumentalna scena Bożego Narodzenia. Wyjątkowym dziełem jest też scena Trzech Młodzieńców w ognistym piecu. inspirowana historią biblijną z księgi Daniela.

Malowidła z Faras zachowały się dzięki pracy polskich konserwatorów, którzy zabezpieczyli je i zdjęli ze ścian Katedry. Następnie freski zostały przewiezione do Warszawy i Chartumu.