Historia Nubii

 

ok. 543

Król Nobadii przyjmuje chrześcijaństwo pod wpływem misji wysłanej z Bizancjum przez cesarzową Teodorę, żonę cesarza Justyniana I.

 

567-570

Ewangelizacja Makurii przez ortodoksyjnych (tj. diofizyckich) misjonarzy cesarza Justyna II.

 

1293-1304

Nasilające się najazdy Mameluków z Egiptu oraz wewnętrzne walki o władzę, doprowadzają do osłabienia i upadku chrześcijańskiej Makurii.

 

1317

Islamski władca Saif ad-Din’Abdallah Bershambo obejmuje tron w Dongoli w wyniku najazdu zbrojnego armii sułtana Egiptu, Al Nasira Muhammada I.

 

1504

Soba, stolica Alwy, ostatniego chrześcijańskiego królestwa Nubii, podbita przez islamskie plemiona Fundż, upadek chrześcijańskiej Nubii i powstanie sułtanatu Fundż.

 

1961-64

Polska misja archeologiczna w ramach międzynarodowej kampanii nubijskiej odkrywa ruiny nubijskiej katedry z dobrze zachowanymi malowidłami ściennymi. Międzynarodowa prasa pisze o „Cudzie z Faras”.

zobacz
pełną wersję
kalendarium

Historia Nubii

 

 

Prehistoria

Neolit

Na pustynnych terenach miedzy I i VI kataraktą istnieją wczesne osady pastersko-hodowlane. Z tego okresu pochodzą znalezione w Nabta Playa megality uznawane za najstarsze urządzenia astronomiczne, wcześniejsze o 2000 lat od kamiennych kręgów w Stonhange.

 

Od IV do I tysiąclecia p.n.e.

Na terenach Nubii rozwijają się kultury nazywane Grupami A, B i C. Zmiany klimatyczne zmuszają do osadnictwa w dolinie Nilu na żyznych terenach wzdłuż rzeki.

 

– 2500-1600 p.n.e.

Powstaje Królestwo Kermy, wczesna cywilizacja obejmująca granicami obszar Nubii między I i IV kataraktą z królewską metropolią w Kermie. W czasach największej potęgi królestwo odnosiło zwycięstwa nad Egiptem.

 

2300 p.n.e.

Nubia wspomniana jest po raz pierwszy w okresie Starego Państwa w Egipcie w opisach misji handlowych. Szlakami handlowymi przez Nubię, Egipt sprowadza niewolników, złoto, kadzidło, kość słoniową, miedź, heban i egzotyczne zwierzęta.

 

– ok. 2049-1797 p.n.e. – w okresie Średniego Państwa Egipcjanie rozpoczęli podbój Nubii. W rejonie II katarakty we wzniesionych warowniach stacjonowały garnizony faraona, strzegące bezpieczeństwa granic i dróg handlowych.

 

– ok. 1534-1085 p.n.e. – w okresie Nowego Państwa władza Egipcjan sięga do IV katarakty. Nubia przyjmuje kulturę i religię Egiptu.

 

 

1200-1085 p.n.e.

Nubia odzyskała niepodległość. Powstaje samodzielne królestwo Kuszytów ze stolicą w Napata.

 

 

750-655 p.n.e.

Kuszycki Król Piye podbija Egipt i ustanawia XXV dynastię nubijskich faraonów. Ostatni z dynastii, faraon Taharka władał Nubią i Egiptem, odbudował Karnak, wzniósł piramidy i świątynie w Nubii. Najazd Asyryjczyków zmusił go do oddania władzy nad Egiptem i wycofania się do Napata.

 

 

800 p.n.e.-350 n.e.

Królestwa Napata i Meroe, około 280 p.n.e. ośrodek władzy przeniesiony do Meroe, silne państwo opierało swą gospodarkę na produkcji żelaza i handlu m.in. z Indiami i Chinami.

 

– W III wieku na terenie królestwa Meroe pojawiły się plemiona Noba, od których może pochodzić nazwa Nubii.

 

– 350 – do upadku Królestwa Meroe przyczynił się najazd Aksum.

 

 

 

Chrześcijańska Nubia

Po upadku Meroe, na obszarze Nubii wyłoniły się trzy królestwa Nobadia – między I i III kataraktą ze stolica w Pachoras (Faras), Makuria między III i V kataraktą ze stolicą w Dongoli (Stara Dongola) i Alodia na południe od V katarakty ze stolicą w Subah (Soba -okolice Chartumu).

 

– 543 – król Nobadii przyjmuje chrześcijaństwo pod wpływem misji mnicha Juliana, wysłanego z Bizancjum przez cesarzową Teodorę.

 

– 569 – Alodia i Makuria przyjmują chrześcijaństwo.

 

620

Aetios, pierwszy odnotowany biskup w Pachoras (Faras), wznosi najstarszą budowlę katedralną, prawdopodobnie na ruinach wcześniejszych budowli sakralnych zniszczonych podczas najazdu Sasanidów, którzy władali Egiptem w 619-628.

 

– 640-41 – Egipt zostaje podbity przez islamskie armie.

 

– 643 – Islamscy najeźdźcy atakują Makurię, tzw. I Bitwa o Dongolę.

 

652

Oblężenie Dongoli, tzw. II Bitwa o Dongolę, obrońcy stawiają skuteczny opór, nubijscy łucznicy zadają ciężkie straty arabskim najeźdźcom. Król Dongoli Qalidurut podpisuje z Arabami traktat pokojowy zwany „Bakt”.

 

697-707

Król Merkurios doprowadza do zjednoczenia Makurii i Nobadii.

 

707

Rekonstrukcja faraskiej katedry przez biskupa Paulosa, powstają najstarsze malowidła ścienne w katedrze.

 

740

Kyriakos król Makurii oblega Fustat (Kair) by uwolnić patriarchę Aleksandrii Abba Michaela uwięzionego przez muzułmańskich władców Egiptu.

 

929

Pożar niszczy katedrę w Faras, na pewien czas funkcje liturgiczne przejmuje inny kościół.

 

963-999

Odbudowa katedry przez biskupów Aarona i Petrosa, któremu przypisuje się też wyposażenie świątyni w nowe dekoracje malarskie.

 

– 1293-1304 – nasilające się najazdy Mameluków z Egiptu oraz wewnętrzne walki o władzę, doprowadzają do osłabienia i upadku chrześcijańskiej Makurii.

 

– 1317 – islamski władca Saif ad-Din’Abdallah Bershambo obejmuje tron w Dongoli w wyniku najazdu zbrojnego armii sułtana Egiptu, Al Nasira Muhammada I.

 

1500

Soba, stolica Alodii, ostatniego chrześcijańskiego królestwa Nubii, podbita przez islamskie królestwo Fundż.

 

1958-64

Miała miejsce międzynarodowa akcja ratowania zabytków Nubii pod patronatem UNESCO. W 1961do Faras przyjechała misja polskich archeologów pod kierownictwem prof.Kazimierza Michałowskiego.

zobacz gdzie
leżało Faras

Nubia

Nubia to kraina historyczna położona w północno-wschodniej Afryce, pomiędzy pierwszą a szóstą kataraktą na Nilu, na terytorium dzisiejszego Egiptu i Sudanu (zobacz gdzie leżało Faras)

Ludy zamieszkujące ją od czasów prehistorycznych stworzyły tu na przestrzeni kilku tysiącleci różnorodne kultury i królestwa z ośrodkami władzy w Kermie, Napata i Meroe.

Nubia, to biblijna kraina Kusz, dla starożytnych Egipcjan była krainą złota, niewolników i egzotycznych towarów przywożonych z południa kontynentu starymi szlakami handlowymi łączącymi Czarną Afrykę z wybrzeżami Morza Śródziemnego. Egipcjanie nazywali ją Ta-Seti, Kraj Łuku, bowiem jej waleczni mieszkańcy byli mistrzami w posługiwaniu się tą bronią. W czasach największej potęgi władcy starożytnych kuszyckich królestw wyprawiali się na terytorium północnego sąsiada, a nawet przez 75 lat zasiadali na tronie egipskim jako faraonowie XXV dynastii.

Około IV w. ostatecznie upadło ostatnie w dolinie środkowego Nilu starożytne królestwo Meroe. Plemiona nubijskie napływające od wielu wieków na te obszary i stopniowo je zasiedlające zaczęły organizować się w nowe organizmy polityczne. Powstały wówczas trzy nubijskie królestwa: Nobadia, Makuria i Alodia, które w VI w. zostały schrystianizowane.

Według biblijnej tradycji pierwszym nubijskim chrześcijaninem był dworzanin królowej Kandaki, o którego nawróceniu wspominają Dzieje Apostolskie (Dz Ap 8:26-40). Oficjalnie pierwsza przyjęła nową wiarę granicząca z południowym Egiptem Nobadia. Jej mieszkańcy zetknęli się z chrześcijaństwem prawdopodobnie już w III lub IV wieku za sprawą egipskich pustelników osiedlających się w rejonie pierwszej katarakty. W połowie VI w. na dwór władcy Nobadii przybył z Konstantynopola kapłan Julian, misjonarz wysłany przez cesarzową Teodorę, żonę bizantyńskiego cesarza Justyniana. W ewangelizacji Nubijczyków pomagał mu Teodor, biskup egipskiej wyspy File, który po powrocie Juliana do Konstantynopola pozostał w Nobadii, do przybycia nowego wysłannika. Był nim aleksandryjczyk Longinus, pierwszy biskup Nobadów wyświęcony przez patriarchę Aleksandrii. On to zbudował w Nobadii pierwsze kościoły, zorganizował kult liturgiczny i ustanowił kapłanów i diakonów. W Nubii powstał system biskupstw mających swoje siedziby w ważniejszych ośrodkach miejskich, między innymi w Faras, które nosiło wówczas nazwę Pachoras. Od VII w. w tym ważnym ośrodku administracyjnym królestwa Nobadii rezydował już na stałe biskup, dla którego wzniesiono najstarszą katedrę. Zasługą Longinusa było także ochrzczenie leżącego najdalej na południu królestwa Alodii. Leżąca między Nobadią a Alodią Makuria przyjęła chrzest z rąk misjonarzy wysłanych przez samego cesarza Justyniana.

Na początku VII w. Nobadia i Makuria połączyły się w jedno państwo – królestwo Makurii, natomiast Alodia pozostała niezależna.

Kościół nubijski podlegał koptyjskiemu patriarsze Aleksandrii, który wyświęcał wszystkich jego biskupów. Chrześcijańska Nubia utrzymywała bliskie kontakty z bizantyńskim Egiptem, szczególnie z ośrodkami na południu kraju, skąd napływały nie tylko dobra materialne, ale także nowe idee.

Najazd Arabów na Egipt w VII w. i odłączenie tej bizantyńskiej prowincji od cesarstwa spowodował czasowe zerwanie tych kontaktów. Nowi, muzułmańscy władcy Egiptu wielokrotnie podejmowali próby podboju zjednoczonego królestwa Makurii, które przez siedemset lat opierało się skutecznie tym zakusom. Dopiero nasilająca się od XIII wieku wewnętrzna rywalizacja o tron makurycki, stopniowa islamizacja ludności oraz silna presja polityczna i gospodarcza muzułmańskiego Egiptu doprowadziły w następnym stuleciu do przejęcia władzy przez wyznawców islamu.

Świat wkrótce zapomniał o chrześcijańskich królestwach nubijskich. Sytuacja zmieniła się dopiero w latach 60. XX w., kiedy władze egipskie rozpoczęły budowę w Asuanie Wysokiej Tamy. Wody Nilu, spiętrzone przez nową zaporę, miały zalać tereny północnej Nubii między I i II kataraktą niszcząc pozostałości dawnych kultur. By ocalić choćby część tego dziedzictwa UNESCO wystosowało apel do międzynarodowego środowiska archeologów prosząc ich o przyłączenie się do wielkiej kampanii, której celem było ratowanie zabytków starożytnej Nubii.

W odpowiedzi na apel polscy archeolodzy pod kierownictwem profesora Michałowskiego rozpoczęli w 1961 roku wykopaliska w starożytnym Pachoras. Przedmiotem badań misji stało się sztuczne wzgórze nad Nilem, kryjące, jak się miało wkrótce okazać, pozostałości chrześcijańskich budowli sakralnych, między innymi dobrze zachowane ruiny katedry, której ściany pokrywało ponad 120 malowideł o tematyce religijnej. Znaleziska z Faras, podzielone pomiędzy Polskę i Sudan, trafiły do muzeów narodowych w Chartumie i Warszawie. Mimo że samo Faras znikło pod wodą, uratowano najcenniejsze świadectwa bogatej kultury średniowiecznej Nubii, które do dziś są przedmiotem zainteresowania wielu badaczy i miłośników sztuki.

Polscy archeolodzy pozostali w Sudanie do dziś, prowadząc wykopaliska na wielu stanowiskach, m.in. w stolicy królestwa Makurii, Starej Dongoli, w Banganarti czy w rejonie IV katarakty. Co roku nowe odkrycia przybliżają nam dzieje i kulturę zapomnianych nubijskich królestw.